Foto bij het artikel Wat mag u publiceren over een bedrijf volgens de AVG?
Foto van styles66 op Pixabay

Bedrijfsreportages

Wat mag u publiceren over een bedrijf volgens de AVG?

De AVG beschermt natuurlijke personen, geen bedrijven.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Redactie Reportages.

Kort antwoord: bedrijfsinformatie versus persoonsgegevens

De AVG beschermt natuurlijke personen, geen bedrijven. KVK omschrijft persoonsgegevens als gegevens die iets over iemand zeggen: naam, adres, telefoonnummer, klant- en personeelsnummers, aankoopgedrag online en herkenbare video- of geluidsopnames.

Publiceert u over een onderneming, dan geldt de AVG zodra een herkenbaar persoon voorkomt. Denk aan de eigenaar, een bestuurder, een medewerker in een nieuwsbericht, een klant in een case, een directeur op een foto of een contactpersoon op de website.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is expliciet: informatie over anderen op internet publiceren, zoals op uw website of LinkedIn-pagina, mag in principe alleen met toestemming.

U beslist dus niet één keer voor 'het bedrijf'. U beoordeelt per persoonsgegeven of en op welke grondslag u het mag publiceren.

De AVG geldt voor iedereen die persoonsgegevens verwerkt, ook voor kleine ondernemers en individuen, aldus de AP. In Nederland handhaaft de AP de AVG; de Uitvoeringswet AVG (UAVG) vult die Nederlands in. Een overtreding kan tot een boete leiden.

Privé publiceren in besloten kring: wanneer de AVG niet geldt

De AVG kent één uitzondering in de privésfeer: publicaties uitsluitend voor persoonlijk of huishoudelijk gebruik. De AP noemt vijf voorwaarden die allemaal moeten kloppen.

U publiceert privé, niet namens een bedrijf. U publiceert uitsluitend voor eigen persoonlijke of huishoudelijke doeleinden, niet (ook) professioneel of commercieel.

De informatie is alleen zichtbaar voor een beperkte kring, zoals familie of vrienden. De gegevens zijn niet openbaar voor iedereen, ook niet voor 'vrienden van vrienden', en via zoekmachines niet te vinden.

Voldoet u aan alle punten, dan geldt de AVG niet en heeft u geen toestemming nodig.

Zodra één element wegvalt, geldt de AVG weer volledig. De AP noemt de beheerder van een Facebookpagina: die is medeverantwoordelijk voor de verwerking van persoonsgegevens van bezoekers.

Is de pagina bedoeld voor een breder publiek en toegankelijk voor anderen dan vrienden of zelfgekozen contactpersonen, dan is er geen uitsluitend persoonlijk of huishoudelijk gebruik meer.

Wilt u binnen de uitzondering blijven, scherm de informatie dan af. Gebruik de privacyinstellingen van sociale media, een verplicht wachtwoord op een website of weblog, en scherm pagina's met persoonsgegevens af voor zoekmachines.

Toestemming voor namen, foto’s en functies: waar moet u op letten?

Toestemming is een van de zes grondslagen uit de AVG en in de praktijk de meest voor de hand liggende route bij publicatie. De AP stelt vier eisen: vrijelijk gegeven, ondubbelzinnig, geïnformeerd en specifiek. Is de toestemming op een van die punten niet geldig, dan mag u de persoonsgegevens niet publiceren.

Vrijelijk gegeven betekent: iemand niet onder druk zetten, bijvoorbeeld door hem te benadelen als hij weigert. De AP waarschuwt uitdrukkelijk voor machtsverhoudingen: een werknemer kan een vraag van zijn werkgever moeilijk weigeren.

Wilt u een medewerker met naam en foto in een nieuwsbericht of op de website zetten, dan is een 'ja' uit die verhouding niet zonder meer geldig.

Ondubbelzinnig vraagt om een duidelijke actieve handeling, zoals een ondertekende of digitale schriftelijke verklaring of een mondelinge verklaring. Vooraf aangevinkte vakjes zijn niet toegestaan.

Geïnformeerd betekent dat u vooraf, in begrijpelijke en toegankelijke taal, vertelt wie u bent. Ook vertelt u wat het doel is van elke verwerking waarvoor u toestemming vraagt, welke persoonsgegevens u gebruikt en dat de betrokkene het recht heeft de toestemming weer in te trekken.

Specifiek betekent: toestemming per verwerking en per doel. Vraagt u zowel om een foto op de website als om de functietitel in een persbericht, vraag dat dan afzonderlijk; het doel mag gaandeweg niet veranderen.

De AVG schrijft geen vaste vorm voor, aldus de AP. Toestemming vragen kan online: een vakje actief aanvinken, op een knop of link klikken, een elektronisch formulier invullen, een e-mail sturen of een elektronische handtekening zetten. Ook een ondertekende verklaring is mogelijk.

Belangrijker is dat u het later kunt aantonen. De AP noemt dat de verantwoordingsplicht vraagt dat u kunt laten zien dat er toestemming was.

Let ook op de houdbaarheid. Heeft u eenmaal toestemming gekregen voor foto's of gegevens op internet, dan kunnen mensen u later vragen die te verwijderen of aan te passen. Zij mogen hun toestemming intrekken of veranderen; u moet de persoonsgegevens dan wissen of corrigeren.

Leg daarom vast waar en wanneer u gegevens heeft gepubliceerd, zodat u een verzoek ook daadwerkelijk kunt uitvoeren.

Toestemming versus gerechtvaardigd belang: wat is het verschil?

  • ToestemmingVrijwillig, ondubbelzinnig, geïnformeerd en specifiek; moet kunnen worden aangegeven en bewezen.
  • Gerechtvaardigd belangDe organisatie moet afwegen tegen rechten van de betrokkene; moet zwaarder wegen dan persoonlijk belang; geen alternatief met minder gegevens mogelijk.

Zonder toestemming: andere grondslagen en het gerechtvaardigd belang

Naast toestemming noemt de AVG vijf andere grondslagen. KVK vat ze zo samen.

Persoonsgegevens bewaren om een overeenkomst uit te voeren, bijvoorbeeld de adresgegevens van een klant om een bestelling te bezorgen. Een wettelijke verplichting, bijvoorbeeld het bewaren van salarisgegevens van werknemers.

Een vitaal belang, bijvoorbeeld een arts die na een ongeluk medische informatie aan hulpdiensten geeft. Een taak van algemeen belang of openbaar gezag, meestal overheidstaken. Het gerechtvaardigd belang van de organisatie.

Gerechtvaardigd belang kan in bepaalde gevallen een grondslag zijn voor publicatie, maar het is geen vrijbrief. KVK legt uit dat het belang van de organisatie zwaarder moet wegen dan de rechten van degene van wie de gegevens zijn.

KVK noemt als voorbeeld een bedrijf dat een smoelenboek gebruikt zodat medewerkers elkaar makkelijker herkennen.

Rijksoverheid vult de toets aan: de organisatie moet haar eigen belang afwegen tegen uw belang en uw rechten. Zij moet zich afvragen of het resultaat ook op een andere manier of met minder gegevens te bereiken is, en een privacytoets uitvoeren.

Rijksoverheid plaatst dit in de context van het doorgeven van persoonsgegevens aan anderen. Publiceren op een openbare website of sociale media is zo'n verstrekking.

Neemt u een naam, foto of functie op zonder toestemming en beroept u zich op gerechtvaardigd belang, dan moet u kunnen uitleggen waarom dat belang zwaarder weegt en waarom minder gegevens niet volstaan.

Bedrijfseigen gegevens die geen persoonsgegeven zijn, vallen buiten dit afwegingskader. Of gegevens een persoonsgegeven zijn, hangt af van de vraag of ze iets over een natuurlijke persoon zeggen. Combineert u zulke gegevens met een herkenbare persoon — bijvoorbeeld een naam, functie en foto — dan geldt de AVG weer en is een grondslag nodig.

Journalistieke publicaties en de vrijheid van meningsuiting

Voor journalistieke publicaties gelden bepaalde uitzonderingen op de AVG. Volgens de AP brengen die een balans tussen privacybescherming en de vrijheid van meningsuiting.

Om onder de uitzondering te vallen, moet er sprake zijn van een journalistieke activiteit. De AP definieert dat als een activiteit die als enig doel heeft om informatie, meningen of ideeën aan het publiek bekend te maken; welk medium daarbij wordt gebruikt, maakt niet uit.

Het beslissende criterium is het doel van de activiteit, niet de vraag of u iets een persbericht, een blog of een nieuwsbrief noemt.

Publiceert een onderneming over zichzelf om klanten te werven, een product aan te prijzen of een vacature te vullen, dan is het doel niet het publiekelijk bekendmaken van informatie, meningen of ideeën in journalistieke zin.

Die route biedt dan geen dekking voor het gebruik van persoonsgegevens van medewerkers, klanten of bestuurders.

Voor zakelijke communicatie blijft u dus aangewezen op toestemming of een andere grondslag, en op de gewone AVG-beginselen zoals dataminimalisatie.

Journalistieke uitzondering: voordelen en risico's

  • VoordelenBescherming van vrijheid van meningsuiting; mogelijkheid om informatie over bedrijven te delen zonder toestemming bij journalistieke activiteiten.
  • Risico'sAls activiteit niet echt journalistiek is (bijv. reclame of vacature), geldt geen uitzondering; risico op overtreding AVG en boetes.

Extra voorzichtig met bijzondere en gevoelige persoonsgegevens

KVK onderscheidt naast gewone persoonsgegevens twee zwaardere categorieën. Bijzondere persoonsgegevens gaan bijvoorbeeld over iemands gezondheid, ras of politieke voorkeur.

Gevoelige persoonsgegevens zijn bijvoorbeeld het bsn en gegevens over geldzaken. Werkt u met bijzondere of gevoelige persoonsgegevens, dan moet u aan strenge regels voldoen.

In een publicatie over een bedrijf kunt u hier sneller in belanden dan u denkt. Een artikel over een langdurig zieke ondernemer raakt diens gezondheid.

Een passage over financiële problemen of een schuld van een eigenaar raakt gegevens over geldzaken. Een beschrijving van iemands etnische afkomst of politieke kleur is een bijzonder persoonsgegeven.

Omdat dit type gegevens onder strengere regels valt dan een naam of functietitel, is het verstandig dergelijke informatie niet te publiceren als het journalistieke of zakelijke doel ook zonder die details te bereiken is.

Dat sluit aan op het beginsel dat u niet meer gegevens mag verwerken dan nodig. Het sluit ook aan op het uitgangspunt dat de verwerking niet nadelig, onverwacht of misleidend mag zijn voor de betrokkene.

Zorgvuldig publiceren en rechten van betrokkenen

De AP noemt zes beginselen uit artikel 5 van de AVG, plus de overkoepelende verantwoordingsplicht: u moet zich eraan houden én dat kunnen aantonen.

Voor een publicatie over een bedrijf betekent dat: rechtmatigheid, behoorlijkheid en transparantie. U heeft een grondslag, de publicatie mag niet nadelig, onverwacht of misleidend zijn voor de betrokkene, en de verwerking mag niet in strijd zijn met andere wetgeving, zoals een wettelijke geheimhoudingsplicht.

Doelbinding: gegevens alleen gebruiken voor het doel waarvoor u ze heeft verzameld. Dataminimalisatie: niet meer gegevens dan nodig.

Juistheid: namen, functies en feiten moeten kloppen. Opslagbeperking: gegevens niet langer bewaren dan nodig. Vertrouwelijkheid en integriteit: de gegevens moeten goed beveiligd zijn.

Betrokkenen hebben daarnaast concrete rechten die uw publicatie direct kunnen raken.

Zij kunnen u vragen hun foto's en gegevens te verwijderen of te corrigeren, en zij kunnen eerder gegeven toestemming intrekken of veranderen; u bent dan verplicht dat uit te voeren.

Bij een vereniging of stichting kan dat bijvoorbeeld gaan om gegevens van bestuurders op een website. KVK merkt het plaatsen daarvan uitdrukkelijk aan als verwerking van persoonsgegevens waar de AVG voor geldt.

Vermoedt iemand dat een organisatie verkeerd met persoonsgegevens omgaat, dan kan hij dat melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens; de AP kan vervolgens handhaven.

De praktische consequentie: richt publicaties over bedrijven zo in dat u een verzoek tot verwijdering of correctie technisch kunt uitvoeren.

Leg vast welke persoonsgegevens u waar heeft geplaatst en op welke grondslag, en houd bij of daarvoor toestemming is gegeven.

Beginselen uit artikel 5 AVG voor veilige publicatie

Rechtmatigheid
Er moet een grondslag zijn (toestemming, contract, gerechtvaardigd belang, etc.)
Doelbinding
Gegevens alleen gebruiken voor het oorspronkelijke doel
Dataminimalisatie
Niet meer gegevens dan nodig
Juistheid
Gegevens moeten kloppen en actueel zijn
Opslagbeperking
Gegevens niet langer bewaren dan nodig
Vertrouwelijkheid en integriteit
Gegevens goed beveiligd en tegen onbevoegde toegang beschermd

Praktische beslisroute: mag u dit over dit bedrijf publiceren?

Loop deze vragen langs voordat u publiceert. Gaat het om een natuurlijke persoon — een naam, foto, functie, contactgegeven, klantnummer of herkenbare opname — of alleen om bedrijfsgegevens zonder personen?

Publiceert u privé in een besloten kring, of namens een bedrijf of organisatie? Is de publicatie openbaar en vindbaar via zoekmachines, of alleen zichtbaar voor een beperkte kring via privacyinstellingen of een wachtwoord?

Zo ja op openbaar en zakelijk: heeft u geldige toestemming van alle betrokkenen, of heeft u een andere grondslag en kunt u die onderbouwen — bij gerechtvaardigd belang met een afweging en de vraag of het ook met minder gegevens kan?

Vraagt u toestemming aan werknemers, en is die toestemming gezien de machtsverhouding vrijelijk gegeven?

Ga verder met de inhoud. Staan er bijzondere persoonsgegevens in, zoals gezondheid, ras of politieke voorkeur, of gevoelige gegevens zoals een bsn of gegevens over geldzaken, en kan de publicatie zonder die gegevens?

Is het doel van de publicatie het publiek te informeren of opvattingen en denkbeelden te verspreiden, of is het werving, reclame of interne communicatie? In het laatste geval is de journalistieke uitzondering niet van toepassing.

Kunt u met minder gegevens volstaan: een functie zonder naam, een achternaam zonder foto, een afdeling zonder persoon?

Kloppen alle gegevens, en weet u wat u doet als iemand later om verwijdering of wijziging vraagt of zijn toestemming intrekt? Kunt u de gemaakte keuzes en de toestemmingen aantonen?

Meer uit Bedrijfsreportages